ΕΙΔΗΣΕΙΣ

«Η έλλειψη σχεδίου για το προσφυγικό είναι πολιτική επιλογή»

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

prosfyges

Τη βασική επιχειρηματολογία της κυβέρνησης για το προσφυγικό σε κάθε πτυχή του, από την οικονομική διαχείριση μέχρι τις συνθήκες φιλοξενίας και κράτησης και τον σεβασμό των δικαιωμάτων των προσφύγων, αμφισβητεί η ειδική έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη «Η πρόκληση των μεταναστευτικών ροών και της προστασίας των προσφύγων: ζητήματα διοικητικής διαχείρισης και δικαιωμάτων», που δημοσιοποιήθηκε χθες.

Η έλλειψη ενός συνεκτικού σχεδιασμού διαχείρισης του προσφυγικού διαπερνά σχεδόν κάθε μία από τις 100 σελίδες της έκθεσης και αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία ξεδιπλώνονται σημαντικά προβλήματα καθυστερήσεων, αλληλεπικάλυψης αρμοδιοτήτων, λογοδοσίας και απόδοσης ευθυνών.

Τα προβλήματα αυτά συνδέονται εντέλει με απουσία πολιτικής βούλησης σε ευρωπαϊκό και ελληνικό επίπεδο να λειτουργήσουν αποτελεσματικά τα πράγματα, αν όχι με την ύπαρξη πολιτικής βούλησης να μη λειτουργήσουν, ιδίως μετά την αρχική περίοδο αιφνιδιασμού από την αυξημένη προσφυγική ροή το 2015.

«Η αντίληψη ότι η συντήρηση ενός άβολου, χαρακτηριζόμενου από ελλείψεις στην παροχή βασικών υπηρεσιών και στερούμενου προοπτικής, πλαισίου διαβίωσης στην Ελλάδα θα επιδράσει θετικά στη διαμόρφωση της βούλησης αυτών των πληθυσμών να επιστρέψουν -να επιστρέψουν πού;- και στην αποθάρρυνση άλλων να εισέλθουν είναι μάλλον μυωπική και δεν δείχνει να αντιλαμβάνεται ακόμη και σήμερα στοιχεία αυτονόητα: τα γενεσιουργά αίτια της μετακίνησης των πληθυσμών και το αρχέγονο ένστικτο της αυτοσυντήρησης» σημειώνει στην εισαγωγή του ο Συνήγορος του Πολίτη, Ανδρέας Ποττάκης.

Θέμα πολιτικής επιλογής

Και υπογραμμίζει:

«Η διαμόρφωση ενός συνεκτικού πολιτικού πλαισίου, η έγκαιρη εκπόνηση στρατηγικού σχεδίου και η επιλογή αποτελεσματικών και ευέλικτων εργαλείων θα πολλαπλασίαζαν τις επιχειρησιακές δυνατότητες της διοίκησης. Η στέγαση και η σίτιση, για παράδειγμα, δεν είναι ούτε αμιγώς τεχνικό ούτε στενά διαχειριστικό ζήτημα.

»Σήμερα, πλέον, το θέμα είναι η ίδια η ύπαρξη των περιφραγμένων δομών φιλοξενίας, ο κίνδυνος γκετοποίησης ή ιδρυματοποίησης, ο διαχωρισμός, η εξοικείωση της κοινωνίας με ειδικά διαμορφωμένους χώρους.

»Η εξασφάλιση συνθηκών “κανονικοποίησης” της καθημερινής ζωής των υπηκόων τρίτων χωρών, η πρόσβαση των ανηλίκων σε υπηρεσίες εκπαίδευσης και ψυχαγωγίας, η παροχή στους ενήλικες δυνατοτήτων απασχόλησης και η ενθάρρυνση της συμμετοχής όλων σε κοινωνικές, πολιτιστικές και οικονομικές δραστηριότητες είναι όλα ζητήματα πολιτικά.

»Οπως, από την άλλη, πολιτική επιλογή είναι η εξακολούθηση της αντιμετώπισης του φαινομένου, ακόμη και στη διαχειρίσιμη μορφή που έχει λάβει, με όρους έκτακτης ανάγκης. Είναι γνωστό, ωστόσο, ότι σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης, με την επιβολή διαδικασιών κατά παρέκκλιση των προβλεπόμενων από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, ούτε το κράτος δικαίου υπηρετείται ούτε τα ανθρώπινα δικαιώματα τυγχάνουν της δέουσας προστασίας».

Η οικονομική διαχείριση

Σε άμεση συνάφεια με την οργανωτική ανεπάρκεια της διοίκησης βρίσκεται η προβληματική οικονομική διαχείριση του προσφυγικού.

Παρά την ιδιαίτερα αυξημένη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, η έκθεση διαπιστώνει αδυναμία απορρόφησης σημαντικού ποσοστού των τακτικών κονδυλίων, δικαιώνοντας τα δημοσιεύματα της «Εφ.Συν.» που επισήμαιναν τα προβλήματα της επιλογής να χρησιμοποιηθούν τα έκτακτα κονδύλια σε αντίθεση με τα τακτικά («Προσφυγικό: λεφτά υπάρχουν, έργο δεν φαίνεται», 3/6/2016) όπως και της αδυναμίας να δικαιολογηθούν δαπάνες των τακτικών κονδυλίων παρά μόνο για το Πολεμικό Ναυτικό («Προσφυγικό: στο Πολεμικό Ναυτικό τα κονδύλια», 18/5/2017).

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απορρόφηση μόλις 1,9 εκατομμυρίου ευρώ από τα προγραμματισμένα για το 2016 κονδύλια ύψους περίπου 86,5 εκατομμυρίων ευρώ μέσω του Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ενταξης (ΤΑΜΕ), όπως το επισημαίνει η έκθεση, σε πλήρη αντίθεση με το Ταμείο Εξωτερικών Συνόρων (ΤΕΣ) που απορρόφησε το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης.

Ο Συνήγορος υπογραμμίζει ζητήματα διαφάνειας και λογοδοσίας ως προς την οικονομική διαχείριση του προσφυγικού και επιφυλάσσεται να επανέλθει με ειδική έρευνα, καθώς δεν έχει μέχρι στιγμής στη διάθεσή του επαρκή στοιχεία για μια συνολική αξιολόγηση της χρηματοδότησης.

«Με την εξαίρεση του υπουργείου Εθνικής Αμυνας, κανένα άλλο υπουργείο ή κρατικός φορέας δεν έχει δώσει στη δημοσιότητα συνολικά στοιχεία με τρόπο συστηματικό, ο οποίος να διευκολύνει την επεξεργασία και τον έλεγχό τους [...]. Σε κάθε περίπτωση, παραμένει μέχρι στιγμής ο κίνδυνος οι κατά καιρούς καταγγελίες και εικασίες για κακοδιαχείριση να εδραιώνονται στην κοινή γνώμη και να αποδίδονται στο πολιτικό σύστημα, χωρίς να προηγείται σοβαρή και τεκμηριωμένη συζήτηση που θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει σε εντελώς διαφορετικά συμπεράσματα», σημειώνει η έκθεση.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα των σοβαρών επιπτώσεων της αναποτελεσματικής οικονομικής διαχείρισης αποτελούν, σύμφωνα με την έκθεση, οι συνθήκες που επικρατούν στα προαναχωρησιακά κέντρα κράτησης, ένας τομέας στον οποίο δεν έχει στραφεί η προσοχή της κοινής γνώμης.

Τον Δεκέμβριο του 2015, ο υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής Γιάννης Μουζάλας σημείωνε ότι στόχος είναι να υπάρξουν ανθρώπινες και αξιοπρεπείς συνθήκες κράτησης και ότι η κυβέρνηση θα κριθεί από τα αποτελέσματα («Σε “ασφαλές αδιέξοδο” οι μετανάστες», 15/12/2015).

Ενάμιση χρόνο μετά, οι διαπιστώσεις του Συνηγόρου του Πολίτη είναι καταλυτικές και συμφωνούν με ανάλογες επισημάνσεις οργανώσεων δικαιωμάτων.

«Στις κακές συνθήκες διαβίωσης και στην έλλειψη στοιχειωδών υπηρεσιών στα Κέντρα Κράτησης καταλυτικό ρόλο παίζει η έλλειψη σταθερής χρηματοδότησης, τόσο αυτών όσο και των επιχειρήσεων επιστροφής των υπό κράτηση προσώπων», σημειώνει η έκθεση και υπογραμμίζει ότι «οι συνθήκες κράτησης, τουλάχιστον σε κάποια από τα Κέντρα, θα πρέπει να αλλάξουν άμεσα».

Εξαιρετικά προβληματική ως προς τον σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων αναδεικνύεται η πολιτική εκτεταμένης κράτησης που εφαρμόζει εκ νέου η κυβέρνηση.

Ο Συνήγορος αναφέρεται στο επιχείρημα του γενικού γραμματέα του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη Δημήτρη Αναγνωστάκη για την ανάγκη να δημιουργηθεί Κέντρο Κράτησης στην Κω:

«Δεν υπάρχει περισσότερο κυνική ομολογία για την παραγνώριση θεμελιωδών δικαιωμάτων από την αντίληψη ότι “η κατασκευή δομών κράτησης θα λειτουργήσει αποτρεπτικά ως προς τη δημιουργία νέων μεταναστευτικών ροών”. Ετσι, η στέρηση της προσωπικής ελευθερίας δεν αποτελεί πλέον ένα κατ’ εξαίρεσιν αναγκαίο μέτρο για να επιτευχθεί ο σκοπός της αναγκαστικής απομάκρυνσης, όπως επιβάλλουν ο νόμος και η Οδηγία Επιστροφών, αλλά μέσο πολιτικής», επισημαίνει η έκθεση.

«Επαχθείς περιορισμούς για τα δικαιώματα των παράτυπων μεταναστών και των αιτούντων άσυλο» συνεπάγεται, κατά την έκθεση, και η προβληματική θέσπιση και εφαρμογή της νομοθεσίας ως προς την υποδοχή και φιλοξενία προσφύγων.

Σε κεφάλαιο που επιγράφεται «Η απουσία ολοκληρωμένου σχεδίου ή η “λύση” ως μέρος του προβλήματος», η έκθεση επισημαίνει ότι, σχεδόν ένα χρόνο μετά την πρόβλεψη δομών προσωρινής φιλοξενίας και υποδοχής τον Απρίλιο του 2016, οι περισσότερες δομές λειτουργούσαν μέχρι τις αρχές του 2017 ανεπίσημα και χωρίς τις τυπικές και ουσιαστικές προϋποθέσεις, ενώ καθυστερεί η έκδοση ΚΥΑ ίδρυσης των δομών, η θέσπιση γενικού κανονισμού λειτουργίας και εσωτερικού κανονισμού, καθώς και η εξειδίκευση των όρων δραστηριοποίησης οργανώσεων και συλλογικοτήτων και πιστοποίησής τους.

Αιτία πολλών από τα προβλήματα αυτά υπήρξε η προβληματική και ελλιπής λειτουργία της γενικής γραμματείας Υποδοχής για πολλούς μήνες μετά τη θέσπισή της τον Απρίλιο του 2016.

Κράτηση ευάλωτων

Ανάμεσα στα προβλήματα εφαρμογής του νόμου αναφέρονται η κράτηση ευάλωτων, που απαγορεύεται, η παράλειψη έκδοσης ιατρικής κάρτας εξέτασης των νεοεισερχόμενων στα χοτ σποτ, η κράτηση όσων ζητούν άσυλο πέρα από την προβλεπόμενη προθεσμία των τριών μηνών, η μη προώθηση του νομοσχεδίου για την επιτροπεία των ασυνόδευτων ανηλίκων, η κατά περίπτωση ανορθολογική αντιμετώπιση των αναγκών των προσφύγων και η προβληματική εφαρμογή του προγράμματος εκπαίδευσης των προσφυγόπουλων.

Ο Συνήγορος εξετάζει επίσης δύο περιπτώσεις απέλασης προσφύγων, παρά το γεγονός ότι φαίνεται να είχαν εκδηλώσει την επιθυμία τους να ζητήσουν άσυλο οι απελαθέντες, ενώ επισημαίνει την πολύμηνη καθυστέρηση της Γενικής Επιθεώρησης Δημόσιας Διοίκησης να ελέγξει τις σοβαρές καταγγελίες για παράνομη απέλαση 10 Σύρων από τη Λέρο τον περασμένο Οκτώβριο.

«Η πολιτική ηγεσία των κρατών-μελών της Ε.Ε., με λίγες εξαιρέσεις, επέδειξε ασθενή αντανακλαστικά, αναλαμβάνοντας άτολμες δεσμεύσεις (αποδοχή εγκατάστασης λίγων δεκάδων χιλιάδων προσφύγων), επιχειρώντας θεσμικές ακροβασίες, όπως η λεγόμενη Κοινή Δήλωση Ε.Ε. - Τουρκίας, και προτείνοντας ουσιαστικά την ανάθεση της αντιμετώπισης του προβλήματος στα κράτη-μέλη της πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία. [...] Μέχρι τις αρχές του 2017, που ετοιμαζόταν αυτή η έκθεση, η Ελλάδα φαινόταν, τουλάχιστον στην πράξη, να έχει αποδεχτεί αυτόν τον ρόλο χωρίς την πρόθεση να χαράξει και να υλοποιήσει μια πολιτική με επιμέρους διακριτούς στόχους» καταλήγει η έκθεση.

 

http://www.efsyn.gr/arthro/i-elleipsi-shedioy-gia-prosfygiko-einai-politiki-epilogi

 

 

σχόλια